Stofwolken, pieptonen en Willy Wonka(1): een peptalkje voor de Brusselse muziek

'Somewhere Over the Rainbow ' zingt Judy Garland bitterzoet in The Wizard of Oz (1939) vlak voor ze wordt meegesleurd door een allesverwoestende storm die het verhaal op gang slingert. Een film die ons leert dat je vriendschap op onverwachte plekken kan vinden, wie wel of niet jouw vijand is en dat nostalgie een gevaarlijke kracht kan zijn.

Wie de film heeft gezien weet dat die rijk is aan verbeelding. Totally bonkers eigenlijk, maar die allesverwoestende storm gebeurde echt. 

Bijna honderd jaar geleden in de VS. De Dust Bowl genaamd. Bam, klets, midden in De Depressie. 

Een combinatie van extreme droogte, de bekende regionale gigastormen en de expansiedrang van de Amerikanen, zorgde voor enorme, dodelijke stofwolken. Oermachten die de zon verduisterden, plagen in gang zetten en alle leven langzaam verstikten. De Bijbelse proporties van hun miserie overtuigden de lokale, enorm gelovige bevolking dat dit het einde was. De kerken die overeind bleven, werden een toevluchtsoord. Al de rest (auto’s, karren, huizen, scholen) verdween langzaam onder meters stof. Op mijn netvlies gebrand: een foto, getrokken in een kerk, met door de wind weggeblazen ramen, vol kerkgangers die daar, samen en al biddend hun laatste adem uitbliezen. Een 30-tal lichamen onder een dikke laag stof, bijbel in de hand, of over het gezicht, als tevergeefse laatste poging tot een laatste ademhaling. 

Pompeii, Oklahoma.

Waarom begin ik hierover?

Wat niet voor eeuwig begraven werd is hun muziek. Ondanks alle verdoemenis, bleek deze infertiele tussenoorlogse periode tóch nog muzikaal vruchtbare grond te zijn. Mensen uit allerlei achtergronden bundelden hun krachten om te overleven, lieten hun racistische trots achter zich en lieten hun ideeën, kunst en muzikale tradities samensmelten tot één geheel. Wanneer het echt niet meer lukte om te blijven en ze moesten vluchten, verspreidden deze innovatieve geluiden zich over de rest van Amerika en zo naar de rest van de wereld. Met Woodie Guthrie als profeet van de nieuwe politiek geladen country sound, zijn menig folkapostelen in de nasleep. Vandaag stamt een flinke brok muziek af van dit ontzettend donkere hoofdstuk. 

(Dit is de witte kant van het verhaal. Als we doen alsof de Dust Bowl ook alle ongelijkheid en het gefaalde ideaal van The American Dream heeft weggevaagd, kunnen we onszelf wijsmaken dat men daar samen nog lang en gelukkig leefde en enkel nog mooie films en muziek de wereld in stuurde.) Nu bevinden we ons aan het begin van de Week van de Belgische Muziek. De schijnwerpers worden terecht gericht op ons eigen muzikaal erfgoed en met Brussel (dubbelterecht) op de voorgrond. Deze week geeft ons ook de kans om de olifanten in de kamer te bespreken. Geen Dust Bowl, maar we stikken toch: Brussel verliest in sneltempo haar muzikale zuurstof. Lekker dramatisch, maar we zitten ook in de shit door besparingen, het uitblijven van een regering, de Vlaamse projectsubsidies die een bloedbad waren voor veel Brusselse projecten. Dit kwam allemaal samen in een perfecte storm, en de ravage is begonnen. Je hoeft maar één keer per week een krant open te slaan en er is weer een iconische venue gesneuveld.

Ik wilde de muzieksector een brief schrijven. Bedoeld als twee zachte handen op de schouders, lichtjes schuddend, een ongerust peptalkje. Met de vraag om de toxische co-dependant relatie die we hebben met de overheden, ook zo te beschouwen. Die hebben duidelijk andere prioriteiten. (Dat is hen gegund ook: met een stad die door politieke stilstandf meer op Gotham City begint te lijken...).

Dry your eyes mate.

Hoe overleven we deze Zondersteuning als we er niet alles aan doen om sterker te worden en onze scheve fundering aan te pakken? 

Mijn eerste versie eindigde eindigde met een giga cliché: ‘And so we beat on, boats against the current’ (de slotzin van The Great Gatsby). Je mag met je ogen rollen.Het zal effectief voor ons stroomopwaarts roeien worden voor een tijdje en ik ging in al mijn emotie voor de subtiliteit van zo een confettibom uit de HEMA.

De brief kende veel kladversies. Eén versie zou een opinistuk worden voor Bruzz, een ander een soort Joepie-artikel getiteld ‘5 love tips voor de sector om deze loveless periode te doorstaan’. Elk item was een songtitel. Vuilbak. Ik vergeleek de muzieksector met de Toren van Pisa: adembenemend, maar slecht gefundeerd en dus duidelijk ook scheef. Ik beschreef belangrijke termen als “DIY” en “community” als uitgeholde zaken, hun doel voorbijgeschoten. Enkel nog te vinden in dat H&M rek waar ook hun brillen zonder sterkte en t-shirts van Nirvana liggen. 

Onze modus operandi moet aangepakt worden en we moeten die olifanten, die blinde vlekken daar eerst voor aanpakken.

De usual suspects: seksisme, racisme, lage artist fees. Die zijn subtieler nu, maar nog niet verdwenen. Maar ook de nog subtielere silent killers: pijnpunten die onze overlevingskansen in gevaar brengen. Fundamenteel ingebakken eigenschappen zoals misplaatste concurrentie en expansiedrang moeten thema’s worden volgende week.

Ik sprak over de solistische visionairs, de Willy Wonka’s van de Brusselse muzieksector.

Die hebben ons overtuigd dat chocolade niet bestaat zonder hun fabriek, zonder hun persoonlijke opofferingen. Erratische steungevers met een soort calimero-messiascomplex, die met hun luide stem, op de barricades voor een eerlijke sector, hun giftig gedrag camoufleren.

Onder het mom van steun breiden ze hun invloed en imago uit, en houden zo stiekem gatekeeping in stand.

(Want heeft men écht belang bij een oplossing, als men leeft van het probleem?)

Begrijp me niet verkeerd, de meeste Wonka’s hebben ook best een positieve invloed op Brusselse muziek. Het probleem is dat ze via hun missplaatste huisstijlen vooral gaan voor muziek die ze zelf goed vinden, voor wie lief is, of voor de namen met al een aanzienlijke achterban om mee uit te kunnen pakken. Al dit, onder de vlag van “muziek voor iedereen”.

Ik koos voor Wonka, want de vergelijking met de vieze man met de lange jas in het steegje, luid fluisterend “ay kid, you wanna be famous?”, voelde net iets te donker aan.

Teveel Wonka’s, teveel alleenheersers in onze sector als netwerk van kleine, concurrerende koninkrijkjes. Het Heilige Roomse Rijk belde me net, ze willen hun grensopdeling in de 17de eeuw terug.

Het moet gedaan zijn, dit moet vanaf nu samen gedaan worden, of ook wij zijn verleden tijd. Gedeelde middelen, knowhow, gedeelde toekomst. Ook: Onze muziek is fantastisch, maar kan ook dienen als een oprecht middel om de stad te versterken. Ze geeft zelfzekerheid terug aan mensen bij wie het eruit wordt geslagen en daarna de schuld krijgt van alles wat mis is. Wat wij hebben, bouwt bruggen waar beleid duidelijk faalt. Als we meer samenwerken met sociale initiatieven, verbreden we niet alleen ons publiek, maar maken we de stad eerlijker.

En luider. 

Alle versies van mijn brieven kwamen neer op hoe snel we moeten handelen. “Luister volgende week, bv na zo een evenement van onze Week van de Belgische Muziek, maar goed naar die lange pieptoon in je oren wanneer je in bed ligt, want dat is hoe de hartmonitor van de Brusselse scene straks zal klinken.Als we de komende week de kans niet grijpen om serieuze veranderingen in onze wereld te bespreken die onze survival mogelijk maken, richten we onze schijnwerpers de volgende edities niet op onze muziek zélf, maar op de echo ervan. En een echo weerkaatst geen licht.” 

Rustig, Adam. 

De brieven werden elke keer langer, en meer verbitterd. Maar ik besefte vandaag, dat ik niet bitter ben.

Ik ben tot over mijn oren verliefd! Ik ben blijkbaar oprecht bang om de liefde van mijn leven te verliezen. 

Dus dit wordt, vlak voor de Week van de Belgische Muziek, en, if you must, vlak voor Valentijn, mijn liefdesbrief.

Aan de Brusselse muziek, in zijn geheel. Vooral aan jullie, aan jou.

Vrij van mijn pseudo-journalistieke masker, mocht ik de ChatGPT weer netjes opbergen, naast mijn Joepie-idee, in de vuilbak.

De finale versie nam de vorm aan van een in beeldspraak doordrenkt, onsamenhangend manifestje die ongeremd alle kanten uitschiet, zonder duidelijke boodschap, op die liefde na. Een beetje zoals mezelf, en een beetje zoals jij. Schatje. Je leest de brief HIER <3